Simulacija glasanja sa optičkim skenerima započela je na 145 biračkih mjesta u sedam ključnih izbornih jedinica: Vogošća, Visoko, Tuzla, Mostar, Stolac, Novi Grad i Prijedor. Cilj ove inicijative je unaprijediti izborni integritet, transparentnost rezultata i sam izborni proces. Istraživanja nevladinog sektora pokazala su prisutnost izbornih prevara na prethodnim izborima, što je dovelo do ove inovacije.
Optički skener, koji ima za cilj minimalizirati izborne malverzacije, sada imaju priliku da testiraju žitelji Vogošće. Oni smatraju da je ovaj sistem trebao biti uveden mnogo ranije, s obzirom na to da živimo u 21. vijeku.
“Prvi put je djelovalo komplikovano, ali nije. Sam papir ulazi, sam registruje i sve je u redu”, kaže mještanka Vogošće Enisa Prljača.
Novi sistem glasanja omogućava glasačima u Vogošći da biraju putem mašina na 48 biračkih mjesta. Ovaj proces kombinira tradicionalno glasanje s elektronskim pristupom.
“Imamo elektronsko glasanje, skenere, ali i dalje koristimo tradicionalni pristup jer nemamo autentifikaciju ili biometriju, samo skenere”, objašnjava Selma Zulđa, predsjednica Opštinske komisije Vogošća. Prijave za operatere koji će rukovati skenerima su još u toku.
Osim Vogošće, testno glasanje provodi se i u Visokom, Tuzli, Mostaru, Stocu, Novom Gradu i Prijedoru. U svim navedenim opštinama, građani mogu učestvovati u simulaciji glasanja uz upotrebu optičkog skenera. Proces glasanja ostaje isti kao i ranije, ali glasački listić nakon zaokruživanja kandidata ulazi u optički skener.
Novi sistem testirali su i pojedini članovi Centralne izborne komisije (CIK), ali nisu komentarisali svoje utiske. CIK BiH je ranije preuzeo 174 optička skenera u vrijednosti od oko pola miliona dolara u okviru projekta podržanog od strane USAID-a BiH. Iako je rano govoriti o primjeni ovog sistema na opštim izborima 2026. godine, iskustva drugih zemalja su pozitivna.
“CIK je posjetila Albaniju i Gruziju, koje su imale pozitivna iskustva. Bugarska je također imala uspjeha s ovim sistemom. Ono što smo mi napravili u BiH je pojednostavljenje tehnologije”, kaže Tihana Brtulac Blank, direktorica USAID-ovog projekta.
QR kod ugrađen u glasačke listiće je jedan od sigurnosnih alata koji štite proces od hakovanja. Koalicija “Pod lupom” napominje da se za uvođenje novih tehnologija zalažu još od 2016. godine.
“Preko 100.000 građana potpisalo je peticiju za uvođenje novih tehnologija na izborima u BiH. Prema našim istraživanjima, 83% građana podržava ovaj vid zaštite”, ističe Dario Jovanović, predstavnik Koalicije.
Kombinacija elektronske identifikacije, skenera i elektronskog prenosa rezultata može spriječiti većinu izbornih prevara. Glasanje umjesto umrlih, duplo glasanje i glasanje u ime onih koji ne izlaze na izbore biće onemogućeni. Mašine će se gasiti u 19 časova, čime se sprečava ispravka rezultata. Transport glasačkih listića biće olakšan uz pomoć državnog ministarstva odbrane.
